[κεφ.18] Το αποικιακό σύστημα του ιμπεριαλισμού

1. H ασύδοτη εκμετάλλευση των αποικιών και των μισοαποικιών είναι ένας από τους σπουδαιότερους όρους ύπαρξης του σύγχρονου καπιταλισμού. Τα ανώτατα κέρδη των μονοπωλίων συνδέονται αδιάρηχτα με την εκμετάλλευση των αποικιών και των μισοαποικιών σαν αγορών πούλησης, πηγών πρώτων υλών, σφαιρών τοποθέτησης κεφαλαίων, πηγών φτηνής εργατικής δύναμης. Ο ιμπεριαλισμός, καταστρέφοντας  τις προκεφαλαιοκρατικές μορφές παραγωγής κι επιταχύνοντας  την ανάπτυξη των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων, επιτρέπει μόνο μια τέτοια ανάπτυξη της οικονομίας των αποικιών και των εξαρτημένων χωρών που να μην τους δίνει τη δυνατότητα να αποκτήσουν οικονομική αυτοτέλεια και ανεξαρτησία. Οι αποικίες αποτελούν εξαρτήματα των μητροπόλεων για την προμήθεια αγροτικών προϊόντων και πρώτων υλών.

[κεφ.17] Ο Ιμπεριαλισμός - Ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού

1. Ο ιμπεριαλισμός ή μονοπωλιακός καπιταλισμός είναι το ανώτατο και τελευταίο στάδιο ανάπτυξης του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Το πέρασμα από τον προμονοπωλιακό καπιταλισμό στο μονοπωλιακό καπιταλισμό συντελέστηκε στη διάρκεια  του τελευταίου τρίτου του 19ου αιώνα. Ο ιμπεριαλισμός διαμορφώθηκε οριστικά στις αρχές  του 20ου αιώνα.

2. Τα βασικά οικονομικά γνωρίσματα του ιμπεριαλισμού είναι:

[κεφ.16] Οι οικονομικές κρίσεις

1. Οι οικονομικές κρίσεις είναι κρίσεις υπερπαραγωγής. Αιτία  των κρισεων είναι η αντίθεση ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα  της παραγωγής και στην ατομική κεφαλαιοκρατική μορφή ιδιοποίησης των προϊόντων της εργασίας. Οι μορφές εκδήλωσης της αντίθεσης αυτής  είναι:  α) η αντίθεση ανάμεσα στην οργάνωση της παραγωγής μέσα στα πλαίσια των χωριστών κεφαλαιοκρατικών επιχειρήσεων και στην αναρχία της παραγωγής σε όλη την κοινωνία β) η αντίθεση ανάμεσα στην τεράστια αύξηση των παραγωγικών δυνατοτήτων του καπιταλισμού και στο σχετικό περιορισμό της αγοραστικής δύναμης των εργαζόμενων μαζών.
Η βασική αντίθεση του καπιταλισμού εκδηλώνεται στον ταξικό ανταγωνισμό ανάμεσα στο προλεταριάτο και στην ατική τάξη.

2. Η περίοδος  από την αρχή μια κρίσης ως την αρχή της επόμενης ονομάζεται κύκλος. Ο κύκλος αποτελείται από τις εξής φάσεις: κρίση, ύφεση, αναζωογόνηση, άνοδος. Υλική βάση της περιοδικότητας των κεφαλαιοκρατικών κρίσεων είναι η περιοδική ανανέωση του πάγιου κεφαλαίου. Με τις βιομηχανικές κρίσεις συνυφαίνονται οι αγροτικές κρίσεις, που διακρίνονται για τον παρατεταμένο χαρακτήρα τους  εξαιτίας του μονοπωλίου της ατομικής ιδιοκτησίας  της γης και της εξαιρετικά μεγάλης καθυστέρησης της αγροτικής οικονομίας στον καπιταλισμό.

[κεφ.15] Η αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου

1. Οι κυκλικές κινήσεις των ατομικών κεφαλαίων στο σύνολό τους αποτελούν την κίνηση του κοινωνικού κεφαλαίου. Κοινωνικό κεφάλαιο είναι η μάζα των ατομικών κεφαλαίων στην αλληλοσύνδεσή τους.

2.  Το συνολικό προϊόν της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας διαιρείται σύμφωνα με την αξία του σε σταθερό κεφάλαιο, μεταβλητό κεφάλαιο και υπεραξία, και σύμφωνα με τη φυσική μορφή του -σε μέσα παραγωγής και είδη κατανάλωσης. Όλη η κοινωνική παραγωγή χωρίζεται σε δύο υποδιαιρέσεις: πρώτη υποδιαίρεση είναι η παραγωγή μέσων παραγωγής και δεύτερη υποδιαίρεση η παραγωγή ειδών κατανάλωσης. Το πρόβλημα της πραγματοποίησης συνίσταται στο πως θα βρεθεί για το κάθε μέρος του κοινωνικού προϊόντος, και σύμφωνα με την αξία του και σύμφωνα με την υλική μορφή του, ένα άλλο μέρος του προϊόντος που να το αντικατασταίνει στην αγορά.