[κεφ.15] Η αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου

1. Οι κυκλικές κινήσεις των ατομικών κεφαλαίων στο σύνολό τους αποτελούν την κίνηση του κοινωνικού κεφαλαίου. Κοινωνικό κεφάλαιο είναι η μάζα των ατομικών κεφαλαίων στην αλληλοσύνδεσή τους.

2.  Το συνολικό προϊόν της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας διαιρείται σύμφωνα με την αξία του σε σταθερό κεφάλαιο, μεταβλητό κεφάλαιο και υπεραξία, και σύμφωνα με τη φυσική μορφή του -σε μέσα παραγωγής και είδη κατανάλωσης. Όλη η κοινωνική παραγωγή χωρίζεται σε δύο υποδιαιρέσεις: πρώτη υποδιαίρεση είναι η παραγωγή μέσων παραγωγής και δεύτερη υποδιαίρεση η παραγωγή ειδών κατανάλωσης. Το πρόβλημα της πραγματοποίησης συνίσταται στο πως θα βρεθεί για το κάθε μέρος του κοινωνικού προϊόντος, και σύμφωνα με την αξία του και σύμφωνα με την υλική μορφή του, ένα άλλο μέρος του προϊόντος που να το αντικατασταίνει στην αγορά.

[κεφ.14] Το εθνικό εισόδημα

1. Στην κεφαλαιοκρατική κοινωνία το εθνικό εισόδημα είναι το μέρος εκείνο του συνολικού κοινωνικού προϊόντος, στο οποίο ενσαρκώνεται η νέα αξία που δημιουργήθηκε. Το εθνικό εισόδημα δημιουργείται στου κλάδους της υλικής παραγωγής με την εργασία της εργατικής τάξης, καθώς και με την εργασία των αγροτών και των χειροτεχνών. Στη φυσική του μορφή το εθνικο εισόδημα είναι όλος ο όγκος των παραγμένων ειδών κατανάλωσης και το μέρος εκείνο των μέσων παραγωγής που προορίζεται για τη διεύρυνση της παραγωγής. Στον καπιταλισμό σημαντικό μέρος του ικανού για εργασία πληθυσμού όχι μόνο δε δημιουργεί εθνικό εισόδημα, μα ούτε καν συμμετέχει στην κοινωνικά ωφέλιμη εργασία.

2. Στον καπιταλισμό η διανομή του εθνικού εισοδήματος γίνεται για των πλουτισμό των εκμεταλλευτριών τάξεων. Μικραίνει το μερίδιο των εργαζομένων τάξεων στο εθνικό εισόδημα, ενώ μεγαλώνει το μερίδιο των εκμεταλλευτριών τάξεων.

[κεφ.13] Η γαιοπρόσοδος. Οι αγροτικές σχέσεις στον καπιταλισμό.

1. Το κεφαλαιοκρατικό καθεστώς στη γεωργία χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι: α) το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της γης είναι συγκεντρωμένο στα χέρια μεγάλων γαιοκτημόνων, που εκμισθώνουν τη γη  β) οι κεφαλαιοκράτες μισθωτές γης  ασκούν  το νοικοκυριό τους με βάση την εκμετάλλευση μισθωτών εργατών γ) υπάρχει η ατομική ιδιοκτησία της πολυπληθούς τάξης των μικρών και μεσαίων αγροτών στα  μέσα παραγωγής, μαζί και στη γη. Η αγροτική οικονομία των αστικών χωρών παρά την ανάπτυξη του καπιταλισμού, εξακολουθεί να είναι σε σημαντικό βαθμό κατατεμαχισμένη ανάμεσα στους μικρούς και μεγάλους ιδιοκτήτες αγρότες, που τους εκμεταλλεύονται οι κεφαλαιοκράτες και οι τσιφλικάδες.

2. Η κεφαλαιοκρατική γαιοπρόσοδος είναι το μέρος εκείνο της υπεραξίας που δημιουργούν οι μισθωτοί εργάτες στην αγροτική οικονομία, το οποίο αποτελεί πλεόνασμα πάνω από το μέσο κέρδος και πληρώνεται από τον κεφαλαιοκράτη-ενοικιαστή γης για το δικαίωμα χρήσης της γης. Η ύπαρξη  της καφαλαιοκρατικής γαιοπροσόδου οφείλεται στην ύπαρξη δύο ειδών μονοπωλίου. Το μονοπώλιο της κεφαλαιοκρατικής οικονομίας στη γη προκύπτει από το γεγονός ότι η γη είναι περιορισμένη και πιασμένη από χωριστά νοικοκυριά και έχει σαν συνέπεια η τιμή παραγωγής των αγροτικών εμπορευμάτων να καθορίζεται από τους χειρότερους όρους παραγωγής. Το πρόσθετο κέρδος που παίρνεται από τις καλύτερες γαίες  ή από την πιο παραγωγική δαπάνη κεφαλαίου , αποτελεί τη διαφορική γαιοπρόσοδο. Το μονοπώλιο της ατομικής ιδιοκτησίας της γής,με τη χαμηλή οργανική σύνθεση του κεφαλαίου  στη γεωργία σε σχέση με τη σύνθεση του κεφαλαίου στη βιομηχανία, γεννά την απόλυτη γαιοπρόσοδο. Με  την ανάπτυξη του καπιταλισμού μεγλώνουν οι διαστάσεις όλων των ειδών  της γαιοπροσόδου, αυξάνει η τιμή της γης, που αποτελεί την κεφαλαιοποιημένη γαιοπρόσοδο.

[κεφ.12] Εμπόριο, πίστη και χρηματική κυκλοφορία

1. Το εμπορικό κεφάλαιο εξυπηρετεί την κυκλοφορία του βιομηχανικού κεφαλαίου. Το εμπορικό κέρδος είναι μέρος της υπεραξίας που παραχωρεί ο βιομήχανος στον έμπορο. Η εκμετάλλευση από το εμπορικό κεφάλαιο των μισθωτών του, του δίνει τη δυνατότητα να ιδιοποιείται ένα μέρος της υπεραξίας που δημιουργήθηκε στην παραγωγή. Το εμπορικό κεφάλαιο εκμεταλλεύεται τους εργάτες και τα άλλα στρώματα των εργαζομένων σαν αγοραστές ειδών κατανάλωσης. Με την ανάπτυξη του κεφαλαιοκρατικού εμπορίου αυξάνουν τα μη παραγωγικά έξοδα στη σφαίρα της κυκλοφορίας. Το εξωτερικό εμπόριο στον καπιταλισμό είναι ένας από τους τρόπους οικονομικής υποδούλωσης των βιομηχανικά λιγότερα αναπτυγμένων χωρών από τι πιο αναπτυγμένες, βιομηχανικές κεφαλαιοκρατικές Δυνάμεις.

2. Πιστωτικό κεφάλαιο είναι το χρηματικό κεφάλαιο που ο ιδιοκτήτης του το παραχωρεί για ένα διάστημα στον κεφαλαιοκράτη ένταντι αμοιβής με τη μορφή τόκου. Ο τόκος είναι το μέρος εκείνο του κέρδους του βιομήχανου κεφαλαιοκράτη που το παραχωρεί στον ιδιοκτήτη του πιστωτικού κεφαλαίου.